Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, văn hóa bản địa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh quan trọng trong phát triển bền vững, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Sau đại dịch COVID-19, xu hướng du lịch trải nghiệm văn hóa gia tăng, đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa nhằm phục hồi và thúc đẩy kinh tế địa phương. Tại Việt Nam, nhiều chính sách đã nhấn mạnh việc gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch như một hướng đi chiến lược.
Lào Cai là địa phương tiêu biểu với sự đa dạng văn hóa của hơn 30 dân tộc thiểu số, sở hữu nhiều giá trị đặc sắc như lễ hội truyền thống, nghề thủ công và tri thức dân gian. Những yếu tố này không chỉ tạo nên bản sắc riêng mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển du lịch văn hóa. Trong bối cảnh đó, báo điện tử, với ưu thế về tốc độ và khả năng lan tỏa, trở thành kênh truyền thông chủ lực trong việc phản ánh, quảng bá và định hướng nhận thức công chúng về văn hóa bản địa.
Tuy nhiên, việc khai thác văn hóa bản địa trong du lịch cũng đặt ra nhiều vấn đề như nguy cơ thương mại hóa, “sân khấu hóa” văn hóa và sự mất cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Báo chí vì vậy không chỉ phản ánh mà còn tham gia vào quá trình lựa chọn, diễn giải và kiến tạo ý nghĩa của văn hóa bản địa trong không gian truyền thông.
Xuất phát từ thực tiễn đó, bài viết tìm hiểu cách thức báo điện tử khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai thông qua khảo sát ba cơ quan báo chí: Báo Lào Cai điện tử, Báo Dân tộc và Phát triển và VietnamNet, hướng tới trả lời các câu hỏi: (1) Báo điện tử khai thác văn hóa bản địa trong phát triển du lịch như thế nào? (2) Những xu hướng nội dung và cách thức thể hiện chủ yếu là gì? (3) Những hạn chế và vấn đề đặt ra trong hoạt động truyền thông này?
Các nghiên cứu trong và ngoài nước đều cho thấy phát triển du lịch gắn với văn hóa bản địa cần cân bằng giữa bảo tồn văn hóa, sự tham gia của cộng đồng và mục tiêu bền vững. Garrod, Fyall, Leask và Reid nhấn mạnh rằng nếu thiếu chiến lược bảo tồn và sự tham gia của cộng đồng, văn hóa bản địa dễ bị thương mại hóa và suy giảm tính nguyên bản, do đó cần cơ chế phối hợp giữa cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp. Ở Việt Nam, Nguyễn Thị Thúy Trang cũng khẳng định việc khai thác văn hóa bản địa phải có trách nhiệm, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn. Các nghiên cứu tại Lào Cai như Michaud Jean và Turner Sarah, Sarah Turner, Đào Ngọc Anh, Nguyễn Thành Nam, Helena Maria Christensen, Phan Duy Quang, Lê Hữu Khải, Đặng Thị Bích Huệ và Lành Ngọc Tú đều chỉ ra văn hóa bản địa là nguồn lực quan trọng gắn với sinh kế, lễ hội và quản lý bền vững, đồng thời cảnh báo nguy cơ thương mại hóa nếu thiếu định hướng phù hợp.
Trong bối cảnh đó, báo điện tử trở thành kênh truyền thông chủ lực trong khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch. Triệu Thúy Hà cho thấy báo chí góp phần nâng cao nhận diện điểm đến, trong khi Nguyễn Minh Trang và Ngô Đức Phú nhấn mạnh vai trò của truyền thông số trong xây dựng thương hiệu du lịch văn hóa. Trương Thị Phương và Nguyễn Thị Loan chỉ ra rằng cách lựa chọn nội dung và ngôn ngữ trên báo điện tử ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức công chúng về văn hóa địa phương. Tuy nhiên, Messier, Philippe; Michaud, Jean cho rằng truyền thông có thể “định khung” hình ảnh dân tộc thiểu số theo hướng chọn lọc, còn Michaud cho thấy cộng đồng bản địa vẫn có những chiến lược “kháng cự lặng lẽ”, phản ánh mối quan hệ hai chiều giữa truyền thông và văn hóa.
Có thể thấy, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về văn hóa bản địa, du lịch và truyền thông, song vẫn tồn tại những khoảng trống đáng chú ý. Các nghiên cứu chủ yếu tiếp cận văn hóa bản địa hoặc du lịch như những lĩnh vực riêng biệt, trong khi vai trò của báo điện tử trong việc lựa chọn, tái hiện và kiến tạo giá trị văn hóa bản địa chưa được phân tích hệ thống. Bên cạnh đó, dù Lào Cai là địa phương tiêu biểu về du lịch văn hóa nhưng các nghiên cứu về báo điện tử tại đây còn hạn chế. Ngoài ra, các tiếp cận liên ngành giữa báo chí - văn hóa - du lịch còn thiếu, trong khi cách báo chí tổ chức nội dung, xây dựng thông điệp, định hình nhận thức công chúng về văn hóa bản địa vẫn chưa được làm rõ. Vì vậy, nghiên cứu này hướng tới phân tích cách báo điện tử khai thác và truyền thông giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai.
Bài viết kết hợp hai lý thuyết truyền thông, gồm lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-setting) và lý thuyết đóng khung truyền thông (Framing) để phân tích vai trò của báo điện tử trong việc lựa chọn nội dung, nhấn mạnh vấn đề và định hướng nhận thức công chúng đối với khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai.
Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự do McCombs và Shaw đề xuất cho rằng truyền thông đại chúng có khả năng tác động đến mức độ quan tâm của công chúng thông qua việc lựa chọn vấn đề nào được ưu tiên phản ánh với tần suất cao hơn. Trong nghiên cứu này, lý thuyết được vận dụng để lý giải vì sao một số nội dung như chính sách phát triển du lịch, lễ hội truyền thống hay đặc sắc văn hóa bản địa xuất hiện với mật độ khác nhau trên báo điện tử, từ đó ảnh hưởng đến mức độ chú ý của công chúng đối với từng nhóm vấn đề.
Lý thuyết đóng khung truyền thông của Entman nhấn mạnh rằng báo chí không chỉ lựa chọn vấn đề cần phản ánh mà còn định hình cách công chúng hiểu về vấn đề đó thông qua cách tổ chức thông tin, lựa chọn góc nhìn, ngôn ngữ và hình ảnh. Trong phạm vi nghiên cứu này, lý thuyết được sử dụng để phân tích cách báo điện tử xây dựng các khung nội dung như “đặc sắc văn hóa bản địa”, “thiên nhiên gắn với văn hóa”, “lễ hội truyền thống” hay “chính sách phát triển”, qua đó kiến tạo hình ảnh Lào Cai như một điểm đến du lịch giàu bản sắc.
Việc kết hợp hai lý thuyết trên cho phép chúng tôi tiếp cận đồng thời ở hai cấp độ: báo chí lựa chọn vấn đề gì để công chúng quan tâm và báo chí trình bày vấn đề đó theo cách nào để công chúng diễn giải.
Kết quả khảo sát cho thấy, các bài viết về khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai trên ba cơ quan báo điện tử được phân bố thành 5 vấn đề chính, gồm: (1) đặc sắc văn hóa bản địa; (2) nét đẹp thiên nhiên gắn với văn hóa; (3) lễ hội truyền thống; (4) sự kiện văn hóa – du lịch; (5) chính sách và chiến lược phát triển du lịch. Sự phân chia này phản ánh tương đối toàn diện các khía cạnh mà báo chí lựa chọn để khai thác và truyền thông về giá trị văn hóa bản địa trong mối quan hệ với phát triển du lịch.
Trong đó, vấn đề chính sách, chiến lược phát triển du lịch chiếm tỷ trọng cao nhất, với 35,79% tổng số bài viết và 24,75% số bài chứa thông tin liên quan. Tuy nhiên, mức độ quan tâm của công chúng đối với nhóm nội dung này lại thấp nhất, chỉ đạt 17,8% số người được hỏi. Mặc dù vậy, nội dung chính sách vẫn được đánh giá tích cực về cách thức thể hiện, với 88,11% độc giả đánh giá tốt trên Báo Lào Cai, trong khi ở nhóm báo trung ương, tỷ lệ đánh giá tốt đạt 33,66% và mức bình thường chiếm 62,04%. Điều này cho thấy báo chí đã nỗ lực truyền tải các nội dung mang tính định hướng theo hướng dễ hiểu, gắn với thực tiễn, song vẫn chưa thực sự thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng.
Vấn đề “đặc sắc văn hóa bản địa” là nội dung nhận được sự quan tâm cao nhất từ công chúng với 92,1% số người được hỏi lựa chọn. Vấn đề này cũng được đánh giá cao về mức độ thể hiện, đặc biệt trên báo Lào Cai với 93,07% ý kiến đánh giá tốt; trong khi ở nhóm báo trung ương, tỷ lệ đánh giá tốt chỉ đạt 32,01%, phần lớn độc giả cho rằng nội dung được thể hiện ở mức bình thường (64,03%). Xét trong tổng thể, chủ đề này chiếm 20,73% tổng số bài và có tới 33,09% bài chứa khung thông tin liên quan trực tiếp, cho thấy đây là nội dung giữ vị trí trung tâm trong truyền thông về giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai, đồng thời là yếu tố thu hút mạnh mẽ sự quan tâm của công chúng.
Xét theo từng cơ quan báo chí, báo Lào Cai thể hiện sự bao quát đầy đủ các nhóm chủ đề với tần suất cao và bám sát thực tiễn địa phương như: đặc sắc văn hóa bản địa, nét đẹp thiên nhiên và lễ hội truyền thống. Trong khi đó, báo Dân tộc và Phát triển và Báo Vietnamnet chủ yếu phản ánh các sự kiện nổi bật hay các chiến lược, chính sách phát triển du lịch. Sự khác biệt này phản ánh đặc thù về chức năng, đối tượng công chúng và định hướng nội dung của từng cơ quan báo chí. Có thể thấy rõ điều này qua một số bài viết sau:
Bài Từ hoa rừng đến thương hiệu du lịch đăng ngày 25/12/2025 trên báo Lào Cai nhấn mạnh chiến lược phát triển du lịch bền vững, biến tài nguyên bản địa (hoa tớ dày) thành sản phẩm du lịch độc đáo, thể hiện sự gắn kết giữa cảnh quan, văn hóa người Mông và chiến lược phát triển địa phương. Bài viết khắc họa hoa tớ dày như biểu tượng sức sống vùng cao, đồng thời nhấn mạnh các hoạt động trồng hoa, tổ chức lễ hội, phát triển homestay và trải nghiệm mùa hoa. Qua đó, tác phẩm cho thấy sự chuyển dịch sinh kế của người dân từ nông nghiệp sang du lịch cộng đồng, góp phần định vị hoa tớ dày như thương hiệu du lịch gắn với bản sắc văn hóa.
Bài báo Tưng bừng Lễ hội Tết Nhảy của người Dao Đỏ ở Sa Pa đăng ngày 16/02/2025 trên báo Dân tộc và Phát triển phản ánh không khí sôi động của lễ hội Pút Tồng tại bản Mây, thị xã Sa Pa. Thông qua các nghi lễ truyền thống của người Dao Đỏ dưới chân Fansipan, bài viết giới thiệu một lễ hội dân gian đặc sắc và nhấn mạnh giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch. Tác phẩm làm nổi bật sức hút của lễ hội, ý nghĩa tâm linh cùng các hoạt động biểu diễn, trải nghiệm văn hóa, qua đó định vị đây là sản phẩm văn hóa – du lịch tiêu biểu của Sa Pa.
Bài báo 80 năm thành tựu ngành văn hóa Lào Cai: Biến di sản thành tài sản đăng ngày 24/08/2025 trên báo Lào Cai phản ánh kết quả bảo tồn và phát huy di sản gắn với phát triển du lịch. Qua các số liệu về di sản được UNESCO ghi danh, hệ thống di tích và chương trình kiểm kê, bài viết cho thấy hiệu quả chính sách văn hóa của địa phương. Đồng thời, tác phẩm nhấn mạnh định hướng bảo tồn gắn với lợi ích người dân và khai thác kho tàng văn hóa 33 dân tộc, qua đó khẳng định văn hóa bản địa vừa là di sản cần giữ gìn, vừa là nguồn lực cho du lịch bền vững.
Kết quả nghiên cứu cho thấy báo điện tử giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực truyền thông phục vụ phát triển du lịch tại Lào Cai. Với tổng cộng 193 tin, bài được khảo sát trong năm 2025, chủ đề này cho thấy mức độ hiện diện đáng kể trên ba cơ quan báo chí được nghiên cứu. Trong đó, báo Lào Cai chiếm ưu thế rõ rệt với 150 bài (77,7%), vượt xa báo Dân tộc và Phát triển với 30 bài (15,5%) và VietnamNet với 13 bài (6,8%). Điều này phản ánh vai trò nổi bật của báo chí địa phương trong việc bám sát thực tiễn, thường xuyên cập nhật thông tin và chủ động quảng bá hình ảnh du lịch địa phương. Kết quả khảo sát độc giả cũng củng cố nhận định này khi có tới 78,9% cho rằng số lượng tin, bài trên báo Lào Cai là nhiều, trong khi 59,7% đánh giá các báo trung ương còn ít.
Dữ liệu tần suất cũng cho thấy hoạt động truyền thông mang tính mùa vụ khá rõ nét. Nội dung về khai thác giá trị văn hóa bản địa tập trung mạnh vào các tháng cao điểm du lịch cuối năm và đầu năm, trong đó tháng 11 đạt 75 bài, cao hơn nhiều so với các tháng thấp điểm như tháng 3 và tháng 4 chỉ khoảng 8 bài/tháng. Điều này phản ánh sự phụ thuộc của truyền thông báo chí vào chu kỳ du lịch địa phương, đồng thời cho thấy nhu cầu cần xây dựng chiến lược truyền thông ổn định và liên tục hơn thay vì chỉ gia tăng nội dung trong mùa cao điểm.
Kết quả phỏng vấn sâu cũng cho thấy tác động của quá trình tái cấu trúc cơ quan báo chí đối với mức độ ưu tiên nội dung. Sau khi hợp nhất VietnamNet với Chuyên trang Dân tộc và Phát triển từ tháng 6/2025, số lượng tin, bài liên quan tăng gấp 2–3 lần, ước đạt khoảng 20–30 bài/năm trong giai đoạn 2025–2026, tương đương 2–3 bài/ tháng. So với năm 2024 chỉ khoảng 10–15 bài/năm, mức tăng này cho thấy khi có định hướng tổ chức rõ ràng, nội dung về văn hóa bản địa và du lịch có thể được chú trọng hơn đáng kể.
Một phát hiện đáng chú ý khác là khoảng cách giữa nội dung báo chí ưu tiên và nội dung công chúng quan tâm. Trong khi nhóm bài viết về chính sách, chiến lược phát triển chiếm tỷ trọng cao nhất với 35,79% tổng số bài viết, mức độ quan tâm của công chúng đối với nhóm nội dung này lại thấp nhất, chỉ đạt 17,8%. Ngược lại, nhóm nội dung về đặc sắc văn hóa bản địa chỉ chiếm 20,73% tổng số bài nhưng lại nhận được mức quan tâm cao nhất với 92,1% người được hỏi lựa chọn. Điều này cho thấy nếu chỉ tập trung vào thông tin quản lý hoặc tuyên truyền hành chính, báo chí khó tạo sức hút rộng rãi; trong khi những nội dung gắn với trải nghiệm đời sống, bản sắc cộng đồng và yếu tố con người có khả năng tạo kết nối cảm xúc tốt hơn.
Bên cạnh những kết quả tích cực, chúng tôi thấy nguy cơ giản lược hoặc “trình diễn hóa” văn hóa bản địa vẫn còn tồn tại trong một số tác phẩm báo chí. Việc nhấn mạnh tính độc đáo, lạ mắt hoặc hấp dẫn du lịch đôi khi khiến văn hóa bị nhìn nhận như sản phẩm tiêu dùng hơn là một hệ giá trị sống động của cộng đồng. Phát hiện này tương đồng với quan điểm của Messier và Michaud19 về xu hướng truyền thông định khung hình ảnh dân tộc thiểu số theo hướng chọn lọc. Vì vậy, báo chí cần cân bằng giữa mục tiêu quảng bá du lịch và trách nhiệm bảo tồn giá trị văn hóa.
Để nâng cao hiệu quả truyền thông của báo điện tử về khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp đối với người làm báo, cơ quan báo chí và chính quyền địa phương. Trước hết, đối với người làm báo, cần nâng cao chiều sâu nội dung, chuyển từ cách tiếp cận thiên về giới thiệu sang phân tích giá trị cốt lõi của văn hóa bản địa trong mối quan hệ với đời sống cộng đồng và phát triển bền vững. Quá trình tác nghiệp cần tăng cường tham vấn chuyên gia, nghệ nhân và chính cộng đồng địa phương nhằm bảo đảm tính xác thực, khách quan và tránh xu hướng khai thác yếu tố “độc”, “lạ” một cách phiến diện. Đồng thời, người làm báo cần chú trọng phản ánh tiếng nói của cộng đồng bản địa, coi người dân là chủ thể văn hóa thay vì chỉ là đối tượng được mô tả.
Đối với cơ quan báo chí, cần xây dựng chiến lược nội dung dài hạn thay vì chỉ tập trung truyền thông theo mùa vụ hoặc theo sự kiện ngắn hạn. Các tòa soạn nên phát triển các chuyên mục, tuyến bài chuyên sâu về văn hóa - du lịch địa phương, duy trì tần suất ổn định và tăng cường các thể loại có chiều sâu như phóng sự, longform, e-magazine, podcast hay video dữ liệu. Bên cạnh đó, cần đầu tư hạ tầng công nghệ, ứng dụng phân tích dữ liệu độc giả để tối ưu nội dung, đồng thời hoàn thiện quy trình kiểm chứng thông tin đối với các vấn đề liên quan đến văn hóa bản địa. Việc xây dựng mạng lưới cộng tác viên tại địa phương, đặc biệt là những người am hiểu văn hóa dân tộc thiểu số, cũng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn tin.
Đối với chính quyền và đơn vị quản lý, cần coi truyền thông báo điện tử là một bộ phận trong chiến lược phát triển du lịch địa phương. Chính quyền cần chủ động cung cấp thông tin chính thống, xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên với báo chí và hỗ trợ các chiến dịch truyền thông dài hạn gắn với từng mùa du lịch, từng sản phẩm đặc trưng của địa phương. Đồng thời, cần xây dựng các đề án phát triển du lịch riêng cho từng khu vực, trong đó xác định rõ vai trò của văn hóa bản địa như nguồn lực cốt lõi tạo khác biệt cạnh tranh. Song song với đó là việc ban hành cơ chế giám sát nhằm hạn chế thương mại hóa, sân khấu hóa văn hóa truyền thống, bảo đảm hài hòa giữa khai thác và bảo tồn.
Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số, cần đẩy mạnh liên kết giữa báo chí với các nền tảng số và mạng xã hội nhằm mở rộng phạm vi lan tỏa thông tin. Việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và các hình thức kể chuyện tương tác sẽ giúp nâng cao trải nghiệm công chúng, đồng thời tăng hiệu quả quảng bá hình ảnh du lịch Lào Cai đến thị trường trong nước và quốc tế. Nhìn chung, hiệu quả truyền thông chỉ có thể được nâng cao khi tồn tại sự phối hợp chặt chẽ giữa báo chí, chính quyền, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng địa phương trong một chiến lược phát triển bền vững.
Từ việc phân tích cách thức ba cơ quan báo điện tử gồm báo Lào Cai, báo Dân tộc và Phát triển, VietnamNet khai thác giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch tại Lào Cai, có thể thấy báo điện tử đang giữ vai trò quan trọng trong quảng bá hình ảnh địa phương, lan tỏa bản sắc văn hóa và thúc đẩy nhận thức xã hội về du lịch gắn với văn hóa bản địa. Trong đó, báo Lào Cai nổi bật về tần suất, độ bao phủ nội dung và khả năng bám sát thực tiễn địa phương. Bên cạnh những đóng góp tích cực, chúng tôi thấy vẫn còn một số hạn chế như nội dung còn thiên về mô tả, thiếu chiều sâu phân tích; sự mất cân đối giữa các nhóm chủ đề; xu hướng truyền thông mùa vụ; và nguy cơ giản lược hoặc trình diễn hóa văn hóa bản địa trong quá trình quảng bá du lịch. Điều này cho thấy báo điện tử không chỉ là công cụ truyền thông mà còn là chủ thể tham gia kiến tạo cách công chúng hiểu về văn hóa bản địa, do đó đòi hỏi trách nhiệm xã hội ngày càng cao. Vì vậy, muốn phát huy hiệu quả vai trò của báo điện tử trong phát triển du lịch bền vững, cần có sự đổi mới đồng bộ từ nội dung, hình thức thể hiện đến cơ chế phối hợp giữa báo chí, chính quyền và cộng đồng địa phương. Qua đó, văn hóa bản địa không chỉ được bảo tồn như di sản mà còn được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho Lào Cai nói riêng và các địa phương có điều kiện tương đồng nói chung.
Chú thích:
1 Garrod, Brian; Fyall, Alan; Leask, Anna; Reid, Emma: “Engaging residents as stakeholders of the visitor attraction”, Tourism Management, 33(5)/2012, pg. 1159–1173.
2 Nguyễn Thị Thúy Trang: “Lý luận về du lịch văn hóa và phát triển du lịch văn hóa”, Tạp chí Việt Nam hội nhập, số 4/2025, tr. 75–80.
3 Nguyễn Thị Thúy Trang: “Lý luận về du lịch văn hóa và phát triển du lịch văn hóa”, Tạp chí Việt Nam hội nhập, số 4/2025, tr. 75–80.
4 Michaud, Jean; Turner, Sarah: “Imaginative and adaptive economic strategies for Hmong livelihoods in Lao Cai Province, Northern Vietnam”, Journal of Vietnamese Studies, 3/2008, pg. 158–190.
5 Sarah Turner: “Trading Old Textiles: The Selective Diversification of Highland Livelihoods in Northern Vietnam”, Human Organization, 4/2007, pg. 389–404; Sarah Turner: “Making a Living the Hmong Way: An ActorOriented Livelihoods Approach to Everyday Politics and Resistance in Upland Vietnam”, Annals of the Association of American Geographers, 2/2012, , pg. 403–422.
6 Đào Ngọc Anh (2016), Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa người H’Mông thông qua du lịch cộng đồng ở bản Sín Chải, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, Luận án tiến sĩ Văn hóa học, Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam.
7 Nguyễn Thành Nam: “Bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Khô Già Già của người Hà Nhì Đen, xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai trong phát triển du lịch”, Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc, số 1/2024, tr. 94–102.
8 Helena Maria Christensen (2025), Interpreting Tourist Motivation for Cultural Tourism in Sapa, Master’s Thesis Sociology of Contemporary Societies, Charles University.
9 Phan Duy Quang: “Những thách thức trong phát triển du lịch bền vững tại thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Xã hội, 2/2024, tr. 144–154.
10 Lê Hữu Khải (2020), Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc trên địa bàn thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai, Luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên.
11 Đặng Thị Bích Huệ, Lành Ngọc Tú: “Sự tham gia của các hộ dân trong phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tả Van, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên, số 7/2020, tr. 45–51.
12 Triệu Thúy Hà (2014), Báo điện tử với việc quảng bá di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận (Khảo sát Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, Thành nhà Hồ trên VnExpress, Dân trí, VietnamNet năm 2013), Luận văn thạc sĩ Báo chí học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
13 Nguyễn Minh Trang, Ngô Đức Phú: “Public Relations in Promoting Cultural Tourism in Vietnam”, International Research Journal of Economics and Management Studies, 8/2025, pg. 175–181.
14 Trương Thị Phương, Nguyễn Thị Loan: “Giải pháp cải thiện thông điệp của báo điện tử về hình ảnh Tây Bắc dưới góc nhìn truyền thông phát triển”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, số 7/2020, ), tr. 477–483.
15, 19 Messier, Philippe; Michaud, Jean: “The nice culture and the good behaviour: state media and ethnic minorities in Lào Cai province, Vietnam”, Identities: Global Studies in Culture and Power, 3/2012, pg. 339–359.
16 Michaud, Jean: “Hmong Infrapolitics: A view from Vietnam”, Ethnic and Racial Studies, 11/2012, pg. 1853–1873.
17 McCombs, M. E., Shaw, D. L: “The Agenda-Setting Function of Mass Media”, Public Opinion Quarterly, 2/1972, pg. 176–187.
18 Entman, R. M: “Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm”, Journal of Communication, 4/1993, pg. 51–58.