Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển của công nghiệp văn hóa, thị trường thiết kế sản phẩm thủ công truyền thống Việt Nam đang đứng trước yêu cầu về bảo tồn giá trị văn hóa và thích ứng với nhu cầu thẩm mĩ của thị hiếu đương đại. Vì vậy, vấn đề bản sắc đã trở thành một trong những yếu tố trọng tâm của việc thực hành thiết kế hiện nay, đặc biệt là khi ngày càng có nhiều sản phẩm thủ công có xu hướng đồng nhất về mặt hình thức hoặc thiếu chiều sâu biểu đạt văn hóa.

   Trong số những nhóm thành phần đặc trưng về nghệ thuật và mĩ thuật truyền thống, di sản mĩ thuật của thời nhà Lý được đánh giá là một trong những đỉnh cao của mĩ thuật Việt Nam bởi những đặc tính về tạo hình và chiều sâu biểu tượng thông qua hệ thống hoa văn, hình tượng trong điêu khắc và trang trí. Tuy nhiên, trong thực tiễn của lĩnh vực thiết kế sản phẩm thủ công hiện nay, việc khai thác các di sản mĩ thuật của thời kỳ này vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Đa số các trường hợp vẫn dừng lại ở việc tái hiện motif trang trí một cách hình thức, bề mặt, thiếu đi sự chuyển hóa về cấu trúc và ý nghĩa. Điều này đặt ra yêu cầu về cách tiếp cận di sản theo một hướng mới, thay vì sử dụng như một nguồn tư liệu hình ảnh tham khảo như trước đây.

   Từ những vấn đề trên, bài viết tập trung phân tích giá trị thẩm mĩ của di sản mĩ thuật thời Lý và xem xét khả năng vận dụng các giá trị này trong thiết kế sản phẩm thủ công truyền thống hiện nay. Các phân tích và nghiên cứu được thực hiện nhằm làm rõ vai trò của di sản mĩ thuật trong việc định hình bản sắc thiết kế, đồng thời đề xuất một số định hướng tiếp cận nhằm nâng cao hiệu quả trong việc khai thác yếu tố truyền thống trong lĩnh vực thiết kế đương đại.

   Bài viết tiếp cận di sản mĩ thuật thời Lý trong mối quan hệ với thiết kế đương đại thông qua ba nền tảng lý luận liên ngành giữa mĩ thuật học, lý thuyết thiết kế và nghiên cứu di sản. Trong đó, mĩ thuật thời nhà Lý được tiếp cận như một hệ thống thẩm mĩ bao gồm các nguyên lý tạo hình (đường nét, nhịp điệu, cấu trúc bố cục), hệ thống hình tượng và giá trị biểu tượng, thay vì chỉ như tập hợp các motif trang trí.

   Thứ hai, khái niệm bản sắc trong thiết kế được xem xét và gắn với khả năng tái cấu trúc các giá trị truyền thống trong bối cảnh thiết kế đương đại thay vì tính hình thức cố định như trước đây. Cách tiếp cận này cho phép thành lập mối liên hệ giữa di sản và thiết kế trên phương diện nguyên lý, làm cơ sở cho việc phân tích và đánh giá các thực hành thiết kế hiện nay.

   Thứ ba, phương pháp nghiên cứu trường hợp được sử dụng để phân tích cụ thể một số sản phẩm tiêu biểu thuộc hai khuynh hướng chính, gồm tái hiện hình thức và chuyển hóa trong thiết kế. Các trường hợp được lựa chọn bao gồm sản phẩm của Phúc Tường Gold, Rồng Vàng Thăng Long (đại diện cho xu hướng tái hiện) và HELIOS, Doong. Art (đại diện cho xu hướng chuyển hóa). Việc lựa chọn các trường hợp này dựa trên tiêu chí về mức độ phổ biến, tính đại diện và khả năng thể hiện rõ các cách tiếp cận khác nhau đối với di sản.

   1. Giá trị thẩm mĩ của di sản mĩ thuật thời Lý

   1.1. Đặc điểm tạo hình của mĩ thuật thời Lý

   Mĩ thuật thời nhà Lý được xem là giai đoạn định hình rõ nét một hệ ngôn ngữ tạo hình mang tính bản sắc của nghệ thuật Việt Nam trung đại. Các đặc điểm tạo hình không chỉ thể hiện ở hình thức mà còn phản ánh một hệ tư duy thẩm mĩ nhất quán, gắn với bối cảnh văn hóa - tôn giáo đương thời. Những đặc trưng này có thể được nhận diện qua các phương diện chính như đường nét, bố cục và hình khối. Đối với hệ thống họa tiết trang trí của thời kỳ này, đường nét là yếu tố nổi bật, với xu hướng sử dụng các đường cong liên tục dạng S và C, tạo nên cảm giác chuyển động uyển chuyển và nhịp điệu thị giác. Đặc điểm này thể hiện rõ trong chạm khắc và trang trí kiến trúc, tiêu biểu tại Chùa Phật Tích, nơi hình tượng rồng được cấu thành từ các đường cong liên hoàn thay vì các mảng khối nặng, tạo nên sự thống nhất và linh hoạt trong biểu đạt.

   Về bố cục, mĩ thuật thời Lý không hướng tới đối xứng cứng nhắc mà thiên về cân bằng động. Các yếu tố tạo hình được tổ chức theo cấu trúc mở, liên kết thành hệ thống liên hoàn, trong đó motif được lặp lại có biến đổi, tạo nên nhịp điệu nội tại và tránh sự đơn điệu. Bố cục vì vậy mang tính linh hoạt, thể hiện sự tương tác giữa các yếu tố trong một chỉnh thể thống nhất.

   Bệ tượng Phật A Di Đà tại chùa Phật Tích là một trong những ví dụ tiêu biểu cho cấu trúc tạo hình trong mĩ thuật thời Nhà Lý, thể hiện rõ mối quan hệ giữa hình khối, hoa văn và ý nghĩa biểu tượng. Về tổng thể, bệ tượng được xây dựng theo dạng khối đa giác nhiều tầng, tạo cảm giác ổn định và hướng trục rõ ràng. Các tầng được xếp chồng theo trật tự từ lớn đến nhỏ, tạo nên sự chuyển tiếp nhịp nhàng theo chiều đứng.

   Ở phương diện hình khối và tỉ lệ, bệ tượng thể hiện xu hướng giản lược và cân đối. Các khối không quá nặng về thể tích mà được xử lý theo hướng thanh thoát, phù hợp với tổng thể tượng Phật phía trên. Sự chuyển tiếp giữa các tầng không đột ngột mà có tính liên tục, góp phần tạo nên cảm giác nhẹ và ổn định.

   Yếu tố nổi bật nhất là hệ thống hoa văn rồng và sóng nước, được tổ chức thành các dải bao quanh thân bệ. Hoa văn không chỉ là yếu tố bề mặt mà còn tham gia vào việc định hình khối, làm mềm hóa các mặt phẳng và tăng tính liên kết giữa các tầng. Nhịp điệu của đường nét tạo nên cảm giác chuyển động nhẹ, đồng thời dẫn dắt thị giác theo chu vi của bệ tượng.

   Về tổng thể, mĩ thuật thời nhà Lý hình thành một hệ ngôn ngữ tạo hình thống nhất, trong đó đường nét, bố cục và hình khối được tổ chức theo nguyên lý nhịp điệu, tiết chế và biểu đạt tinh thần. Đây chính là nền tảng quan trọng cho việc nghiên cứu và chuyển hóa các giá trị thẩm mĩ vào thiết kế sản phẩm trong bối cảnh đương đại.

   1.2. Hệ thống hình tượng và hoa văn tiêu biểu

   Hệ thống hình tượng và hoa văn trong mĩ thuật thời nhà Lý giữ vai trò trung tâm trong việc kiến tạo ngôn ngữ thẩm mĩ, không chỉ ở chức năng trang trí mà còn ở khả năng biểu đạt tư tưởng và hệ giá trị văn hóa - tôn giáo. Có thể phân chia các motif tiêu biểu thành ba nhóm gồm hình tượng linh vật, hình tượng thực vật và các motif trang trí phụ trợ.

   Trong nhóm hình tượng linh vật, rồng là hình tượng tiêu biểu với giá trị tạo hình đặc sắc. Khác với các giai đoạn sau, rồng thời Lý được thể hiện với thân dài, mảnh, uốn lượn theo các đường cong liên tục, tạo nên nhịp điệu mềm mại và tính liên hoàn trong biểu đạt. Về biểu tượng, rồng không chỉ đại diện cho quyền lực vương triều mà còn thể hiện quan niệm về sự kết nối giữa trời, đất và con người, đồng thời mang tính bản địa hóa với xu hướng giảm tính uy quyền, hướng tới sự hài hòa.

   Một ví dụ điển hình là hình tượng rồng trong lá đề trang trí hình rồng, một motif tiêu biểu của mĩ thuật thời nhà Lý, thể hiện rõ sự kết hợp giữa cấu trúc hình học, ngôn ngữ đường nét và ý nghĩa biểu tượng trong nghệ thuật trang trí. Về cấu trúc tổng thể, lá đề có dạng hình học gần với tam giác cân kéo dài, với đỉnh nhọn hướng lên trên và trục đối xứng dọc rõ ràng. Hình dạng này tạo ra một khung bao ổn định, đồng thời định hướng bố cục theo chiều đứng. Trong cấu trúc này, hình tượng rồng được đặt ở vị trí trung tâm và phát triển theo trục chính, đảm bảo sự cân bằng thị giác.

   Rồng thường được thể hiện trong trạng thái uốn lượn theo trục dọc, với thân kéo dài và phân bố đều trong không gian lá đề. Các đoạn cong của thân rồng được điều chỉnh để thích ứng với biên dạng khung, tạo nên sự liên kết chặt chẽ giữa hình tượng và cấu trúc bao quanh. Hình tượng rồng được xây dựng bằng hệ thống các đường cong mềm, liên hoàn, tập trung vào nhịp điệu tuyến tính. Các chi tiết như râu, mào và vây được cách điệu thành các nét mảnh, góp phần tăng độ linh hoạt cho tổng thể. Nhịp điệu của đường nét không chỉ tạo chuyển động mà còn giúp dẫn dắt ánh nhìn theo chiều dọc của bố cục.

   Phần không gian bên trong lá đề được xử lý theo hướng cân bằng giữa đặc và rỗng. Hình tượng rồng chiếm vị trí trung tâm nhưng không lấp kín toàn bộ diện tích, tạo ra các khoảng trống giúp tăng độ thoáng và làm rõ đường viền hình thể. Cách tổ chức này góp phần làm nổi bật hình tượng mà vẫn giữ được sự nhẹ nhàng trong tổng thể.

   Ngoài các hình tượng chính, hệ thống hoa văn còn bao gồm các motif phụ trợ như mây, lá đề và sóng nước, giữ vai trò liên kết và hoàn thiện cấu trúc trang trí. Các yếu tố này thường được tổ chức theo dạng lặp lại có biến đổi, tạo nên tính liên hoàn và nhịp điệu, đồng thời duy trì sự thống nhất trong tổng thể.

   Từ góc độ thẩm mĩ, hệ thống hình tượng và hoa văn thời Lý thể hiện sự kết hợp giữa tính biểu tượng, tính nhịp điệu và tính trang trí. Giá trị của chúng không nằm ở từng motif riêng lẻ mà ở logic tổ chức và khả năng biểu đạt ý niệm thông qua hình thức cách điệu. Đây cũng là cơ sở quan trọng cho việc chuyển hóa các nguyên lý tạo hình vào thiết kế sản phẩm thủ công trong bối cảnh đương đại.

   2. Di sản mĩ thuật thời Lý trong thiết kế sản phẩm thủ công truyền thống hiện nay

   2.1. Thực trạng khai thác di sản mĩ thuật thời Lý trong sản phẩm thủ công và thiết kế đương đại

   Trong thực tiễn thiết kế hiện nay, việc khai thác mĩ thuật thời nhà Lý có thể được nhận diện qua hai khuynh hướng chính là tái hiện về mặt hình thức và biến đổi trong thiết kế. Để làm rõ đặc điểm của hai khuynh hướng này, bài viết tiến hành phân tích một số trường hợp cụ thể dựa trên các tiêu chí bao gồm xử lý đường nét, tổ chức bố cục và vai trò của hoa văn trong tổng thể sản phẩm.

   2.1.1. Nhóm tái hiện hình thức

   Các sản phẩm của Phúc Tường Gold và Rồng Vàng Thăng Long cho thấy xu hướng sử dụng trực tiếp hình tượng rồng thời Lý với mức độ giữ nguyên cao. Đối với sản phẩm tranh rồng thờ Lý mạ vàng của Phúc Tường Gold, nghệ nhân sử dụng phương pháp uốn kim loại, giữ nguyên đường nét hình rồng gần với mẫu gốc, bao gồm thân uốn lượn dạng S, đầu nhỏ và các chi tiết trang trí đi kèm. Các yếu tố này chủ yếu được giữ ở mức hình ảnh, ít có sự điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của sản phẩm.

   Về bố cục, hình rồng được đặt ở vị trí trung tâm nhưng không tham gia vào việc tổ chức cấu trúc tổng thể. Mối quan hệ giữa các yếu tố chính-phụ trong tác phẩm chưa được xử lý rõ ràng, dẫn đến bố cục mang tính tĩnh. Motif rồng chủ yếu đóng vai trò trang trí bề mặt. Hoa văn không tham gia vào việc định hình hình khối hoặc công năng sản phẩm mà tồn tại như một hình ảnh độc lập.

   Tương tự như trường hợp sản phẩm của Phúc Tường Gold, các sản phẩm của Rồng Vàng Thăng Long hầu như giữ nguyên bản hình tượng so với bản gốc của hiện vật. Trường hợp sản phẩm đầu rồng trang trí được sao chép gần như nguyên vẹn hiện vật gốc được bảo tồn. Các chi tiết của đầu rồng như bờm, mắt, hàm, mào được tái hiện hoàn chỉnh. Phần họa tiết trang trí trên bề mặt da được đơn giản hóa, phù hợp cho quy trình sản xuất hàng loạt.

   Đối với sản phẩm lá đề hình rồng, các đường nét giữ tương đối nguyên vẹn các đặc trưng của hình và các chi tiết trang trí được thể hiện đầy đủ. Bố cục của sản phẩm được giữ nguyên với cấu trúc đối xứng. Hình tượng rồng chủ yếu vẫn đóng vai trò trang trí bề mặt. Những đặc điểm này cho thấy cách tiếp cận thiên về phương diện bảo lưu hình thức, trong đó giá trị tạo hình của di sản được duy trì ở mức nhận diện thị giác, nhưng chưa được khai thác như một hệ yếu tố có khả năng tổ chức thiết kế.

   2.1.2. Nhóm biến đổi trong thiết kế

   Trong khi các sản phẩm của Phúc Tường Gold và Rồng Vàng Thăng Long cho thấy hướng tiếp cận bảo lưu hình tượng gốc, các sản phẩm trang sức của HELIOS và Doong.Art thể hiện một cách tiếp cận khác, trong đó hình tượng rồng thời Lý được điều chỉnh để phù hợp với quy mô và công năng sản phẩm.

   Trong các sản phẩm nhẫn và dây chuyền thuộc bộ sưu tập Giáp Thìn của HELIOS, hình tượng rồng thời Lý được chuyển hóa theo hướng phù hợp với quy mô và công năng trang sức. Về đường nét, các đặc trưng như và cấu trúc tuyến tính được chắt lọc và đơn giản hóa. Thay vì giữ toàn bộ hình tượng, thiết kế tập trung vào một số yếu tố tiêu biểu để tạo hiệu quả thị giác phù hợp với kích thước nhỏ của trang sức, như đường cong uốn lượn của cơ thể và hình dáng đầu đặc trưng của rồng Lý.

Bảng 1. Khung chuyển hóa hoa văn thời Lý vào thiết kế sản phẩm hiện đại (Nguồn: TNTH)

   Về bố cục, motif rồng được tích hợp vào hình khối của sản phẩm, ôm theo chu vi nhẫn, hoặc được bố trí trong khuôn mặt dây, qua đó tham gia trực tiếp vào việc xác định tỉ lệ và cấu trúc. Các yếu tố tạo hình không còn tồn tại như lớp trang trí bề mặt mà trở thành thành phần cấu trúc của thiết kế. Tuy nhiên, mức độ liên hệ với ý nghĩa biểu tượng ban đầu của hình tượng rồng chưa được thể hiện rõ, khi trọng tâm chủ yếu vẫn nằm ở hiệu quả thị giác và tính ứng dụng.

   Đối với sản phẩm nhẫn họa tiết ổ rồng thời Lý của Doong.Art, hình tượng rồng được chuyển hóa theo hướng cô đọng và thích ứng với quy mô nhỏ của trang sức, tập trung vào phần đầu rồng đặc trưng. Phần thân uốn lượn được bố trí dàn đều xung quanh, trở thành họa tiết trang trí nền. Các chi tiết phụ được giảm bớt để tạo độ rõ trong quan sát ở khoảng cách gần.

   Về bố cục, motif được tổ chức theo dạng khép kín, phù hợp với hình học của bề mặt nhẫn, qua đó tạo sự liên tục thị giác và ổn định cấu trúc. Các đường nét không chỉ mang tính trang trí mà tham gia trực tiếp vào việc định hình bề mặt và nhịp điệu của sản phẩm, tạo mối liên kết giữa hình thức và công năng. Tuy nhiên, tương tự một số thiết kế đương đại khác, việc chuyển hóa chủ yếu tập trung vào tổ chức hình thức, trong khi mối liên hệ với tầng ý nghĩa biểu tượng của hình tượng rồng chưa được thể hiện rõ ràng.

   2.1.3. So sánh và nhận xét

   Từ hai nhóm trên, có thể thấy sự khác biệt rõ ràng trong cách tiếp cận di sản. Nhóm tái hiện hình thức giữ nguyên hình ảnh nhưng hoa văn chủ yếu tồn tại ở bề mặt. Trong khi đó, nhóm biến đổi trong thiết kế có sự điều chỉnh để phù hợp với sản phẩm nhưng mức độ khai thác ý nghĩa còn hạn chế. Sự khác biệt này cho thấy việc sử dụng di sản hiện nay chủ yếu tập trung vào hình thức, trong khi các yếu tố như cấu trúc tổ chức và ý nghĩa biểu tượng chưa được khai thác đồng đều. Điều này dẫn đến hai xu hướng, hoặc giữ nguyên hình ảnh nhưng thiếu tính ứng dụng, hoặc biến đổi để phù hợp công năng nhưng chưa duy trì đầy đủ giá trị của di sản. Kết quả phân tích cho thấy nhu cầu cần có một cách tiếp cận rõ ràng hơn trong việc vận dụng mĩ thuật thời Lý, trong đó các yếu tố tạo hình và ý nghĩa cần được xem xét đồng thời trong quá trình thiết kế.

   2.2. Vấn đề bản sắc trong thiết kế sản phẩm hiện nay

   Kết quả phân tích các trường hợp sản phẩm thiết kế cho thấy bản sắc trong thiết kế sản phẩm hiện nay thường được thể hiện thông qua hai cách tiếp cận chính là dựa trên hình thức thị giác và dựa trên sự điều chỉnh trong thiết kế. Hai cách tiếp cận này phản ánh những cách hiểu khác nhau về việc vận dụng di sản mĩ thuật thời nhà Lý. Ở nhóm sản phẩm tái hiện hình thức, bản sắc chủ yếu được xác định thông qua mức độ giữ nguyên các motif truyền thống. Các đặc trưng như hình tượng rồng, hoa sen hoặc lá đề được sử dụng như dấu hiệu nhận diện nguồn gốc văn hóa. Tuy nhiên, khi các yếu tố này không tham gia vào việc tổ chức cấu trúc sản phẩm mà chỉ tồn tại ở bề mặt, bản sắc chủ yếu mang tính nhận diện thị giác, chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm tạo hình của di sản.

   Ở nhóm sản phẩm có sự biến đổi trong thiết kế, bản sắc được thể hiện thông qua việc điều chỉnh các yếu tố tạo hình để phù hợp với công năng và quy mô sản phẩm. Các đặc trưng như đường nét, nhịp điệu hoặc cấu trúc bố cục được lựa chọn và biến đổi, góp phần hình thành hình khối và tỉ lệ sản phẩm. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc chuyển đổi tập trung vào hình thức mà chưa làm rõ mối liên hệ với ý nghĩa biểu tượng ban đầu.

   Từ hai cách tiếp cận trên, có thể thấy bản sắc trong thiết kế hiện nay chủ yếu được xác định dựa trên hình thức, trong khi các yếu tố như cấu trúc tổ chức và ý nghĩa chưa được khai thác đồng đều. Điều này dẫn đến sự khác biệt giữa khả năng nhận diện và khả năng biểu đạt của sản phẩm.

   Trên cơ sở đó, bản sắc trong thiết kế có thể được xem xét thông qua ba tiêu chí, gồm mức độ duy trì đặc điểm tạo hình (đường nét, bố cục), mức độ tích hợp các yếu tố này vào cấu trúc sản phẩm, và mức độ liên hệ với ý nghĩa biểu tượng của hình tượng. Từ đó cho phép đánh giá bản sắc không chỉ ở hình thức, mà còn ở cách thức các yếu tố di sản được vận dụng trong thiết kế.

   2.3. Khả năng chuyển hóa giá trị thẩm mĩ thời Lý trong thiết kế

   Từ các phân tích về đặc điểm tạo hình và thực trạng vận dụng, việc khai thác mĩ thuật thời nhà Lý trong thiết kế cần được tổ chức theo một quy trình rõ ràng, thay vì dừng ở tham chiếu hình ảnh. Bài viết đề xuất khung chuyển hóa gồm ba bước nhận diện, chuyển đổi theo công năng, và tích hợp - kiểm chứng.

   Bước 1. Nhận diện và trích xuất yếu tố tạo hình

   Mục tiêu của bước này là xác định các yếu tố có thể chuyển hóa từ di sản thay vì lựa chọn motif một cách trực tiếp. Việc phân tích tập trung vào đường nét (dạng cong liên tục, nhịp điệu tuyến tính), bố cục (cấu trúc mở, quan hệ giữa các yếu tố), hình khối (xu hướng giản lược, kéo dài, thanh mảnh) và cách tổ chức hoa văn (quan hệ chính-phụ, tính liên hoàn). Kết quả của bước này là một tập hợp các yếu tố tạo hình đã được tách khỏi hình tượng cụ thể, làm cơ sở cho các bước tiếp theo.

   Bước 2. Chuyển đổi theo công năng và ngữ cảnh

   Các yếu tố đã trích xuất được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện thiết kế cụ thể, bao gồm quy mô sản phẩm (đồ trang sức, đồ nội thất, vật dụng), vật liệu và kỹ thuật chế tác và nhu cầu sử dụng và môi trường ứng dụng. Việc chuyển đổi có thể bao gồm đơn giản hóa đường nét, điều chỉnh tỉ lệ hoặc thay đổi cách tổ chức bố cục. Mục tiêu là đảm bảo các yếu tố tạo hình có thể vận hành trong điều kiện mới mà vẫn duy trì đặc điểm cơ bản.

   Bước 3. Tích hợp vào cấu trúc và kiểm chứng hiệu quả

   Ở bước này, các yếu tố tạo hình được tích hợp vào thiết kế tổng thể, thay vì tồn tại như lớp trang trí bề mặt. Việc tích hợp được đánh giá thông qua mức độ tham gia vào hình khối và tỉ lệ sản phẩm, sự liên kết giữa hoa văn và công năng và khả năng nhận diện nguồn gốc tạo hình. Đồng thời, thiết kế cần được kiểm chứng về hiệu quả sử dụng và khả năng biểu đạt, nhằm xác định mức độ phù hợp giữa yếu tố truyền thống và yêu cầu đương đại.

   Khung ba bước này cho thấy việc chuyển hóa di sản không phải là tái hiện hình ảnh mà là quá trình xử lý các yếu tố tạo hình theo những điều kiện cụ thể của thiết kế. Cách tiếp cận này giúp giảm sự phụ thuộc vào motif, đồng thời tạo điều kiện để các giá trị thẩm mĩ của mĩ thuật thời Lý được vận dụng một cách linh hoạt trong sản phẩm thủ công hiện nay.

   3. Kết luận

   Di sản mĩ thuật thời nhà Lý có thể được nhìn nhận không chỉ như tập hợp các motif lịch sử mà như một hệ nguyên lý thẩm mĩ bao gồm cấu trúc đường nét, nhịp điệu, tính tiết chế và chiều sâu biểu tượng. Những yếu tố này cho thấy khả năng vượt khỏi bối cảnh nguyên thủy để tham gia vào quá trình hình thành ngôn ngữ thiết kế trong điều kiện đương đại.

   Qua phân tích một số trường hợp trong thực tiễn thiết kế hiện nay, có thể nhận thấy việc khai thác di sản chủ yếu diễn ra theo hai hướng, tái hiện hình thức và điều chỉnh trong thiết kế. Mỗi hướng tiếp cận đều có những giới hạn nhất định, thể hiện ở sự chênh lệch giữa khả năng nhận diện hình thức và mức độ tích hợp các yếu tố tạo hình vào cấu trúc sản phẩm.

   Vấn đề bản sắc trong thiết kế sản phẩm thủ công không nên được quy về mức độ lặp lại hình thức mà cần được hiểu như khả năng duy trì và tái cấu trúc các nguyên lý thẩm mĩ trong những điều kiện mới. Qua đó cho phép thiết lập mối liên hệ linh hoạt giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời tránh được cả hai khuynh hướng cực đoan, cố định hóa di sản hoặc tách rời khỏi nền tảng văn hóa.

   Bài viết đã đề xuất một khung chuyển hóa gồm ba bước: nhận diện yếu tố tạo hình, điều chỉnh theo công năng và tích hợp vào cấu trúc thiết kế. Khung này cho thấy khả năng vận dụng di sản không phụ thuộc vào việc tái hiện hình ảnh mà nằm ở cách tổ chức và sử dụng các yếu tố tạo hình trong những điều kiện cụ thể.

   Trong bối cảnh đó, việc chuyển hóa các giá trị thẩm mĩ thời Lý có thể được xem như một quá trình tái kích hoạt hệ nguyên lý tạo hình và biểu tượng trong thiết kế, thay vì tái sử dụng hình ảnh một cách trực tiếp. Hướng tiếp cận này góp phần mở rộng khả năng ứng dụng di sản trong thực hành thiết kế, đồng thời đặt nền tảng cho việc định hình bản sắc trong bối cảnh văn hóa - sáng tạo đương đại.