Mĩ thuật Việt Nam đã kế thừa và phát huy các tinh hoa nghệ thuật truyền thống hàng ngàn năm của ông cha để xây dựng một nền mĩ thuật hiện đại rất đáng tự hào, đi vào cuộc sống, phục vụ công chúng ở nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh toàn cầu hóa có ảnh hưởng đến sự giao lưu, hội nhập với nền mĩ thuật thế giới mạnh mẽ, các nhà hoạt động nghệ thuật người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài cũng đã trở thành những nhân tố quan trọng, góp phần làm phong phú và đa dạng hóa bức tranh nghệ thuật đương đại trong và ngoài nước. Mang trong mình sự tự hào về văn hóa truyền thống Việt Nam, đồng thời tiếp thu những xu huớng và tư duy thiết kế tiến bộ từ các quốc gia khác, họ tạo ra những tác phẩm độc đáo, vượt qua ranh giới của các lọai hình nghệ thuật truyền thống để khám phá những ngôn ngữ thị giác mới mẻ. Quá trình sáng tác của họ là một hành trình phức tạp, đan xen giữa ký ức văn hóa, trải nghiệm cá nhân, sự thích nghi với môi trường mới và khát vọng thể hiện bản sắc riêng, tạo nên các tác phẩm mĩ thuật ở các sân chơi chuyên môn về nghệ thuật sáng tạo, làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng công chúng yêu nghệ thuật.
1. Hành trình đóng góp nghệ thuật cho quê hương của các nghệ sĩ Việt Nam sáng tác ở nước ngoài
Mĩ thuật Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại là một tiến trình nối kết thành tựu nghệ thuật của các thế hệ nghệ sĩ kế tiếp nhau xây dựng nên, tạo thành một dòng chảy liên tục. Trong nghệ thuật nói riêng và trong văn hóa nói chung, giao lưu và tiếp biến, kế thừa và phát triển là những yếu tố không thể thiếu được thông qua giá trị truyền thống tái hiện trong các tác phẩm hiện đại, mang đến sự kết nối giữa quá khứ - hiện tại, tạo thêm sự phong phú và chiều sâu cho mĩ thuật Việt Nam. Hiện nay, hoạt động sáng tác mĩ thuật ở Việt Nam đang dần tiếp cận với những tư duy, xu hướng, ngôn ngữ biểu đạt nghệ thuật mới lạ của thế giới, đi kèm với đó là sự chào đón đối với các nghệ sĩ hoạt động ở nước ngoài trở về quê hương cống hiến. Hành trình đóng góp nghệ thuật cho quê hương của các nghệ sĩ sáng tạo nghệ thuật là một dòng chảy đa dạng và nhiều tâm huyết, được khơi nguồn từ tình yêu sâu sắc đối với đất nước, truyền thống văn hóa và con người Việt Nam. Sinh sống và làm việc trong môi trường đa văn hóa, họ trở thành những “đại sứ văn hóa, nghệ thuật”, mang về làn gió nghệ thuật hiện đại, mới lạ, tạo nguồn cảm hứng giúp phá vỡ những giới hạn cũ, khuyến khích sự thử nghiệm và sáng tạo, những cách tiếp cận và biểu đạt nghệ thuật đột phá, đa dạng hơn, đồng thời giới thiệu nghệ thuật truyền thống Việt Nam với bạn bè quốc tế. Nhiều nghệ sĩ Việt Nam ở nước ngoài tìm cách kết hợp những yếu tố truyền thống của văn hóa dân tộc với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, không chỉ với mục đích bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống gần gũi mà còn làm cho chúng trở nên tươi mới, hấp dẫn hơn với khán giả hiện đại, cả trong và ngoài nước. Các tác phẩm mang đậm dấu ấn bản sắc như kể những câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam, góp phần xóa bỏ những định kiến và xây dựng hình ảnh một Việt Nam tươi đẹp, giàu truyền thống và đang phát triển. Bên cạnh đó, sự thành công và những trải nghiệm phong phú của các nghệ sĩ Việt Nam ở nước ngoài được công nhận tại các triển lãm quốc tế cũng là nguồn động lực lớn cho các nghệ sĩ trẻ trong nước nhìn thấy những cơ hội và con đường để phát triển sáng tác nghệ thuật của mình trong bối cảnh toàn cầu hóa, ý thức được vai trò của một “đại sứ nghệ thuật” trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc và lan tỏa những giá trị tốt đẹp đến cộng đồng quốc tế.
Vài năm trở lại đây, nghệ thuật trình diễn, nghệ thuật sắp đặt, tương tác ở Việt Nam trở nên đa dạng, có nhiều sắc thái với sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ ở các lĩnh vực trong và ngoài nước, không chỉ có họa sĩ, nghệ sĩ thị giác, kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ nhiếp ảnh mà còn có sự tham gia của các nghệ sĩ múa, nhạc sĩ, biên đạo, nhà sản xuất phim, nhà giám tuyển... với các ý tưởng mạnh dạn, thể hiện cảm xúc một cách sắc nét và táo bạo hơn. Đội ngũ này cùng các tác phẩm nghệ thuật của họ đã góp phần định hình rõ ràng sự hình thành và phát triển của nghệ thuật Việt Nam nói chung và nghệ thuật đương đại nói riêng. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hoạt động về nghệ thuật tương đối sôi động, các sự kiện nghệ thuật liên tục được tổ chức, trình bày bởi nhiều cá nhân cũng như nhóm nghệ sĩ. Hoạt động nghệ thuật sắp đặt tương tác được tạo dựng, góp mặt của những nghệ sĩ Việt Nam từ nước ngoài đã đem vào những luồng gió mới lạ, ý tưởng khác biệt, cá tính. Có thể thấy rõ các loại hình nghệ thuật đương đại được đầu tư quy mô bài bản hơn với sự ra đời của các trung tâm, tổ chức hoạt động triển lãm nghệ thuật như: Sàn Art, The Factory Contemporary Arts Centre, MoT+, Dia Projects HCMC, Salon Saigon, Galerie Quynh, cùng nhiều gallery khác như: Saigon Outcast, Craig Thomas, Mai Art, Đức Minh… Nhiều trung tâm nghệ thuật, không gian dành cho nghệ thuật sắp đặt, trình diễn được đầu tư công phu, hiện đại hơn khi có sự xuất hiện của công nghệ mô phỏng, thực tế ảo như Trung tâm Nghệ thuật đương đại Vincom, Trung tâm Nghệ thuật Gigamall - Thủ Đức, Trung tâm Mỹ thuật đương đại của Hội Mỹ thuật Việt Nam, Trung tâm Nghệ thuật không gian mới - Huế. Đây cũng chính là môi trường giao lưu, kết nối, hội tụ của các nghệ sĩ trong và ngoài nước. Hành trình đóng góp nghệ thuật cho đất nước không chỉ thể hiện qua những tác phẩm cụ thể mà còn qua những hoạt động thiết thực với các triển lãm, buổi biểu diễn được tổ chức nhằm gây quỹ ủng hộ đồng bào gặp khó khăn, tham gia vào các dự án văn hóa cộng đồng hoặc trở về nước truyền đạt kinh nghiệm, chia sẻ kiến thức cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ… bởi lẽ họ hiểu rằng nghệ thuật vừa là sự biểu đạt của cảm xúc cá nhân vừa là một công cụ mạnh mẽ để kết nối con người, xây dựng xã hội và làm đẹp cho quê hương.
1.1. The Factory Contemporary Arts Centre (FCAC)
Trung tâm Nghệ thuật đương đại FCAC mang phong cách workshop nhà xưởng bao quanh bởi chuỗi container. Nơi đây đã từng là sân chơi cho các ý tưởng mang tính biện luận của nghệ thuật đương đại. FCAC được thành lập bởi nghệ sĩ Tia-Thuy Nguyen (sinh năm 1981, Hà Nội). Tia-Thuy Nguyen tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, sau đó chuyển đến Ukraine học tập và hoàn thành chương trình Tiến sĩ Mỹ thuật tại Học viện Mỹ thuật và Kiến trúc quốc gia, Kiev, Ukraine. Theo chia sẻ của chị thì “nghệ sĩ không thể tự thoát khỏi nguồn gốc của mình. Đất nước này là nguồn cảm hứng bất tận”1. Ý thức được khoảng cách giữa công chúng và nghệ thuật đương đại, Tia-Thuy Nguyen đã xây dựng nên một không gian nhằm kết nối cộng đồng nghệ sĩ, nhà thiết kế, sáng tạo nghệ thuật với các tác phẩm đề cao nét đẹp văn hóa dân tộc hòa điệu cùng những giá trị hiện đại.
Có thể nói FCAC đã có một khoảng thời gian rực rỡ trong những năm 2016-2022 cho chuỗi các hoạt động sôi nổi với không gian được thiết kế đa chức năng, có thể thay đổi đa dạng theo các triển lãm “trình bày các tác phẩm kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật như ảnh hội họa, chiếu phim, biểu diễn các vật thể di động và biểu diễn ánh sáng”2. Trung tâm đã thực hiện với mong muốn gây dựng một cộng đồng yêu nghệ thuật đương đại lớn mạnh hơn bằng cách khởi xướng các chương trình liên kết đối thoại giữa các ngành nghề và nhiều nền văn hoá khác nhau, đặc biệt là có sự điều phối, tư vấn, tham gia của các nghệ sĩ Việt Nam được đào tạo chuyên môn từ nước ngoài: Alex Phan (nghệ sĩ nhiếp ảnh được đào tạo ở Anh), Alexander Tu (biên đạo múa và vũ công hoạt động ở Mĩ), Cietisoo Nguyen (nghệ sĩ thị giác du học ở Úc), Tammy Nguyen (họa sĩ hoạt động ở Mĩ), Tricia Nguyen (vũ công được đào tạo ở Anh), Jenni Trang Le (nhà sản xuất phim, sinh ở Mĩ, hiện đang sống tại Thành phố Hồ Chí Minh), Đạt Vũ (nghệ sĩ nghệ thuật sắp đặt được đào tạo tại Mĩ), John Huy Tran (biên đạo múa, là Việt kiều Mĩ), Tram Carin Luong (nghệ sĩ thị giác được đào tạo ở Mĩ)... FCAC đã thật sự cố gắng hoàn thành sứ mệnh đẹp của mình và nói lời chào tạm biệt chính thức đến công chúng yêu nghệ thuật năm 2023 với nhiều tiếc nuối.
1.2. Sàn Art
Sàn Art được hình thành sớm hơn FCAC, được xem như là một tổ chức nghệ thuật đương đại và độc lập lâu đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, do nghệ sĩ người Mĩ gốc Việt Dinh Q. Le khởi xướng năm 2012. Sàn Art tiên phong trong việc hỗ trợ các nghệ sĩ sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật thị giác theo cách cảm nhận riêng của họ, thông qua các cuộc triển lãm, chương trình giao lưu đối thoại, hoạt động lưu trú… Các chương trình dự án nghệ thuật tại Sàn Art là hoạt động kết nối các nghệ sĩ thị giác với nhau, khởi tạo không gian để họ có thể tự do bộc lộ các quan điểm về nghệ thuật, cuộc sống, xã hội. Sàn Art định hướng và chọn lọc tác phẩm, nghệ sĩ phù hợp với dự án chương trình, sau đó cân nhắc và kêu gọi các mức tài trợ cho nghệ sĩ thực hiện tác phẩm của họ:
“Người (được) ngắm” là tên của hoạt động triển lãm được curator Sàn Art Nguyễn Hoàng Quân tỉ mỉ chọn lọc các tác phẩm theo chủ đề “suy niệm về khả thể hữu/ vô hình của cơ thể trong và ngoài nghệ thuật” của nhiều tác giả3. Không gian được bày trí, tổ chức theo sự kết hợp của nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau (hội họa, sắp đặt, vật thể thị giác, lưu ký, video, dạng thức suy niệm). Tất cả là bản cộng hưởng thể hiện trọn vẹn các cung bậc cảm xúc của nhiều nghệ sĩ (trong đó có các tác phẩm của các nhà hoạt động nghệ thuật Việt Nam ở nước ngoài như: họa sĩ Lê Phổ, Vũ Cao Đàm là 2 họa sĩ trong “Bộ tứ Đông Dương bên trời Âu”; nhóm đương đại có Ly Hoàng Ly hoạt động nghệ thuật tại Mĩ và Việt Nam, Nguyễn Thị Thanh Mai được đào tạo chuyên ngành Nghệ thuật thị giác ở Đại học Mahasarakham, Thái Lan; cùng với các nghệ sĩ trong nước Phạm Đình Tiến, Lê Hiền Minh, Võ Trân Châu, Ngô Đình Bảo Châu tham gia trưng bày tác phẩm ở triển lãm này).
Triển lãm Đến đền Den của nghệ sĩ Việt Lê được tổ chức ở Sàn Art (2024) đã “dẫn dắt khán giả bước vào không gian mờ tối,... Từ tượng thờ cho đến chất liệu của không gian, mọi thứ được đặt dưới ánh sáng mới”4. Tác giả Việt Lê có quá trình giảng dạy tại Đại học Nghệ thuật California và đồng thời là học giả, nghệ sĩ, người viết và giám tuyển với nhiều nghiên cứu tập trung vào tâm linh, biểu tượng và tính dục, vật lý và siêu hình, tập trung ở khu vực Đông Nam Á, cộng đồng ở nước ngoài của họ. Tác giả Việt Lê cũng vừa phối hợp với nghệ sĩ thị giác Ly Hoàng Ly thực hiện bộ ảnh và video tại triển lãm chủ đề Thương tổ chức ở Armory Gallery - Virginia Tech vào tháng 4.2025.
1.3. Nguyen Art Foundation (NAF)
NAF được thành lập năm 2018 bởi nghệ sĩ Quỳnh Nguyễn (cư trú tại Houston, Texas, Mĩ) với “mong muốn phục vụ và tiếp sức cho cộng đồng nghệ thuật Việt Nam”, “bao gồm tác phẩm của các nghệ sĩ trong và ngoài nước, với bất kỳ kết nối nào với Việt Nam, qua đó mở rộng đường biên của những cách hiểu về nghệ thuật đến từ Việt Nam”5. NAF cũng là địa điểm thu hút nhiều nghệ sĩ, nhà hoạt động nghệ thuật hiện nay. Lực lượng sáng tác tại Nguyen Art Foundation cũng bao gồm các cá nhân trong và ngoài nước, hoạt động ở nhiều vai trò khác nhau với sự chung tay góp phần tạo nên những nền tảng và tìm kiếm cơ hội phát triển cho các nghệ sĩ và những người hoạt động nghệ thuật. Bảng dưới đay là thông tin về một số chương trình triển lãm của các tác giả, nghệ sĩ Việt trẻ có quá trình học tập, làm việc và sinh sống ở nước ngoài đang có hoạt động nghệ thuật tại NAF (các nguồn thông tin được cập nhật từ https:// nguyenartfoundation.com/):
2. Cảm xúc sáng tạo nghệ thuật của các nghệ sĩ Việt Nam ở nước ngoài
Đối với nhiều nghệ sĩ người Việt Nam đang sinh sống, học tập ở nước ngoài, giá trị truyền thống văn hóa và ký ức được xem là mạch nguồn cảm hứng sáng tác với nhiều cung bậc cảm xúc vô cùng đa dạng. Những hoài niệm về cảnh sắc quê hương, những câu chuyện cổ tích, lời hát ru hay những họa tiết truyền thống trên trang phục, công trình kiến trúc, sản phẩm thủ công mĩ nghệ… đã in sâu vào tiềm thức và trở thành nền tảng cho quá trình sáng tạo nghệ thuật. Dù sinh sống và làm việc ở một môi trường văn hóa khác biệt nhưng hình ảnh mang đậm giá trị văn hóa Việt Nam vẫn luôn âm ỉ, thôi thúc họ tìm cách thể hiện và đưa vào trong tác phẩm của mình như một mong muốn kết nối lại với cội nguồn.
Hành trang ký ức không chỉ giới hạn ở những yếu tố thị giác mà còn bao gồm cả những giá trị văn hóa, triết lý sống và những câu chuyện lịch sử. Những trải nghiệm tuổi thơ, những mối quan hệ gia đình, những biến động xã hội ở Việt Nam... đều có thể trở thành nguồn cảm hứng sâu sắc giúp các nhà thiết kế truyền tải những cảm xúc chân thực và những suy ngẫm cá nhân vào tác phẩm của mình. Đối với Tiffany Chung (sinh năm 1969, là người Việt sinh sống tại Mĩ và cũng “là một nghệ sĩ đồng sáng lập của Sàn Art, TP. Hồ Chí Minh, được đại diện bởi Gallery Tyler Rollins Fine Art, New York”6) thì cảm hứng sáng tác của bà bắt nguồn từ một phần với ký ức tuổi thơ, hành trình rời khỏi Việt Nam trong cuộc di cư sau năm 1975. Tác giả là một trong những nghệ sĩ đương đại Việt Nam có nhiều hoạt động sáng tác, tham gia các triển lãm quốc tế với các tác phẩm phong phú về bản đồ, hội họa kết hợp giữa vẽ và thêu tay được thực hiện tỉ mỉ cùng với các công trình sắp đặt bao gồm tranh, ảnh, điêu khắc, video, biểu diễn sân khấu... Trong sáng tác của mình, bà sử dụng nhiều vệt chỉ đỏ đan xen để tái hiện hành trình thực tế của những người tị nạn do chiến tranh và cũng là ký ức của bà về Việt Nam lúc nhỏ. Từ đó, các tác phẩm của Tiffany Chung có sự nghiêm túc tìm hiểu về các tiến trình xã hội, chính trị, kinh tế, môi trường để có thêm nhiều góc nhìn đa dạng, thấy rõ hơn về quá trình thay đổi cảm xúc trong những câu chuyện của nhóm người nhập cư hoặc xa hơn là những quan tâm về tác động toàn cầu của làn sóng di cư ở các quốc gia có chiến tranh, sự thay đổi về mặt địa lý do ảnh hưởng của con người hoặc thảm họa thiên nhiên... Tác giả luôn cố gắng tạo ra những điểm đột phá, kết nối trong đời sống nghệ thuật đương đại qua các triển lãm như: triển lãm tại Bảo tàng Nghệ thuật Dallas với chủ đề Tiffany Chung: Rise into the Atmosphere (2023-2025) mang đến cho công chúng các tác phẩm về âm thanh, thị giác có tính trải nghiệm sâu sắc, dẫn hướng người xem đến sự hồi tưởng, suy ngẫm về hình ảnh của con người, văn hóa và cảnh vật trong “vùng chiến sự”; triển lãm tại Tyler Rollins Fine Art, New York với chủ đề Passage of time (2019) là những tác phẩm vẽ bản đồ được tạo ra một cách khéo léo, ấn tượng với các không gian “Dự án di cư Việt Nam”, “Dự án về Guatemala”… Triển lãm của Tiffany Chung đòi hỏi người xem phải chú ý cẩn thận và suy ngẫm để có thể hiểu được thông điệp mà tác giả gửi gắm vào trong mỗi tác phẩm. Tác giả còn nhiều triển lãm khác được trưng bày tại các bảo tàng và liên hoan nghệ thuật thế giới như: Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại (New York), Louisiana MoMA, Statens Museum for Kunst (Đan Mạch), Schirn Kunsthalle Frankfurt (Đức), Trung tâm Hòa Bình Nobel (Na Uy), Sharjah Biennale (UAE), Biennial de Cuenca (Ecuador), Sydney Biennale (Úc), EVA International - Ireland’s Biennial (Ireland), Trung tâm Văn hóa đương đại Barcelona (Tây Ban Nha), Bảo tàng Nghệ thuật đương đại thế kỷ XXI, Kanazawa (Nhật Bản) cùng nhiều địa điểm khác7...
Đối với thế hệ nghệ sĩ trẻ Việt Nam đang hoạt động ở nước ngoài, nguồn cảm hứng sáng tác thường nảy sinh từ sự hào hứng và những trải nghiệm mới lạ mà môi trường năng động, sáng tạo mang lại. Việc tiếp xúc thường xuyên với đa dạng nền văn hóa, phong cách thiết kế, kỹ thuật và công nghệ tiên tiến mở ra một chân trời tri thức và thẩm mĩ phong phú. Sự cởi mở của môi trường quốc tế khuyến khích họ thử nghiệm những ý tưởng táo bạo, vượt qua các giới hạn, quy định truyền thống. Các nghệ sĩ không ngừng khám phá những phương pháp biểu đạt mới, từ ứng dụng công nghệ số, thực tế ảo đến kết hợp các loại hình nghệ thuật khác nhau. Mỗi nền văn hóa là một nguồn tài nguyên vô tận, cung cấp những góc nhìn độc đáo về màu sắc, hình khối, chất liệu và câu chuyện làm nên chất riêng cho người nghệ sĩ sáng tạo.
Nhà thiết kế trẻ Tammy Nguyen sinh ra và lớn lên ở San Franscico, California, đã hoàn thành chương trình học Cử nhân Nghệ thuật ở Trường Cooper Union School of Art và Thạc sĩ Nghệ thuật ở Học viện Nghệ thuật thuộc Đại học Yale. Sự sáng tạo của Tammy Nguyen là sự kết hợp giữa văn hóa châu Á và kỹ thuật hiện đại. Tác giả sử dụng kỹ thuật thủ công truyền thống Á Đông để nêu bật chủ đề muốn thể hiện qua các bức tranh ghép từ nhiều mảnh nhỏ được tạo thành nhiều lớp lang phức tạp đan xen giữa hình tượng, thảm thực vật nhiệt đới tươi tốt, kết hợp cả hình thức trừu tượng và biểu tượng; bố cục thể hiện được sắp đặt công phu về bề mặt trang trí, các lớp họa tiết quen thuộc nhưng mang tính linh hoạt, mời gọi người xem tham gia tương tác vào các câu chuyện của quá khứ, những suy ngẫm mang đậm tính triết học. Triển lãm cá nhân của Tammy Nguyen Timaeus and the Nations (2024-2025) được Bảo tàng Nghệ thuật Sarasota giới thiệu “khai thác cảm nhận về trật tự thế giới, quốc gia và ranh giới của bản sắc dân tộc”8. Điểm nhấn của triển lãm là cuốn sách nghệ thuật được làm thủ công từ rập may của một bộ quân phục hải quân phong cách cổ điển và được thiết kế để mở theo ba cách. Khách tham quan được mời khám phá các trang bên trong của cuốn sách này và tương tác vào câu chuyện nhiều lớp của nó, chuyển đổi linh hoạt giữa sự kiện lịch sử và cách diễn đạt mang tính thơ ca.
Dù con đường và phương thức thể hiện có thể khác nhau, song hành trình sáng tác của các nghệ sĩ trẻ không chỉ là sự biểu đạt cá tính riêng mà còn là cầu nối văn hóa, mang đến những góc nhìn mới mẻ và đa chiều về Việt Nam cho công chúng quốc tế, đồng thời thổi làn gió mới, hiện đại vào nền nghệ thuật trong nước để tạo nên tinh thần sẵn sàng cùng nhau đổi mới. Họ là những hạt mầm kế thừa nghệ thuật truyền thống dân tộc, được hòa quyện cùng sự giao thoa độc đáo giữa ký ức văn hóa tinh thần Việt Nam cùng các trải nghiệm, cọ xát ở môi trường quốc tế, đa dạng về văn hóa, khơi dậy niềm tự hào, khát vọng kết nối để góp phần làm cho bản sắc của nghệ thuật Việt Nam vươn tầm ra thế giới.
3. Kết luận
Nhìn lại một chặng đường phát triển của nghệ thuật Việt Nam trong thời gian qua, mĩ thuật đương đại có những bước chuyển mình, tạo nên những dấu ấn đáng nhớ. Có thể vì cảm giác khao khát nghe một tiếng nói mới trong một cung cách nghệ thuật cố định đã kéo dài quá lâu, nhu cầu tăng tốc cho kịp với thời đại mình đang sống và sự thôi thúc của thời gian đã khiến một số nghệ sĩ thấy cần phải tìm kiếm một phương thức sáng tạo khác, đồng thời mong muốn người xem thưởng ngoạn theo một cách khác.
Trong tất cả các chương trình, sự kiện, triển lãm mĩ thuật đương đại diễn ra tại Việt Nam, có thể thấy nghệ sĩ mĩ thuật đương đại mong muốn có không gian công cộng tương hợp để thực hiện tác phẩm, không muốn riêng tư hóa nghệ thuật của mình, có thể mang đến những trải nghiệm nghệ thuật mới cho công chúng mà không bị các rào cản tư tưởng, vật chất trói buộc. Do vậy, bên cạnh sự hào hứng, những nghệ sĩ trẻ cũng đối diện với thách thức trong việc tìm kiếm bản sắc riêng giữa dòng chảy đa dạng của nghệ thuật toàn cầu. Quá trình này đòi hỏi họ phải không ngừng học hỏi, chắt lọc và kết hợp những ảnh hưởng từ bên ngoài với những giá trị văn hóa Việt Nam đã ăn sâu trong tiềm thức, tạo nên một tiếng nói nghệ thuật độc đáo, hứa hẹn mang đến những tác phẩm tươi mới, đầy năng lượng và mang đậm dấu ấn của thế hệ nghệ sĩ trẻ Việt Nam trên các sàn nghệ thuật quốc tế.
Chú thích:
1 Hoàng Anh (2023): “Tia-Thuy Nguyen - Nghệ sĩ độc lập và tự chủ về tài chính dễ sáng tác và tự do hơn”, https://tapchimythuat.vn/tia-thuy-nguyennghe-si-doc-lap-va-tu-chu-ve-tai-chinh-de-sangtac-va-tu-do-hon/, truy cập ngày 30.3.2025.
2 Mỹ Huyền (2020): “Tìm hiểu 3 phòng tranh đậm nét nghệ thuật ở Thành phố Hồ Chí Minh”, https://sgtt.thesaigontimes.vn/tim-hieu-3-phongtranh-dam-net-nghe-thuat-o-tphcm/, truy cập ngày 30.3.2025.
3 Sàn Art (2018-2019): “Người (được) ngắm”, https://san-art.co/exhibition/nguoi-duoc-ngam/, truy cập 02.4.2025.
4 Quỳnh Anh (2024): “The Art Corner Những sự kiện triển lãm nghệ thuật đặc sắc của tháng 10”, https://www.wowweekend.vn/vi/blog/Nhungsu-kien-trien-lam-nghe-thuat-dac-sac-cuathang-10-4261, truy cập ngày 02.4.2025
5 Naf (2025): “Nguyễn Art Foundation”, https:// nguyenartfoundation.com/vn/ve-naf/, truy cập 03.4.2025.
6 Sàn Art (2025): “Biography”, https://san-art.co/ producer/tiffany-chung/, truy cập ngày 02.4.2025.
7 Tiffany Chung (2020): “Reconstructing an exodus history: boat trajectories from Vietnam and flight routes from refugee camps and of ODP cases”, https://americanart.si.edu/artwork/ reconstructing-exodus-history-boat-trajectoriesvietnam-and-flight-routes-refugee-camps-and, truy cập ngày 05.4.2025.
8 Tammy Nguyen (2024): “Timaeus and The Nations”, https://www.tammynguyenstudio.com/, truy cập ngày 06.4.2025.