Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định “Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam” với những định hướng rõ ràng, cụ thể. Trong đó, bao gồm tính chất của nền văn hóa, các hệ giá trị, các thiết chế văn hóa, các lĩnh vực tương tác, hỗ trợ, quảng bá văn hóa, công nghiệp văn hóa, đội ngũ quản lý văn hóa, tăng sức đề kháng với văn hóa ngoại lai và phát triển toàn diện con người Việt Nam về mọi mặt… Đó là những chủ trương, định hướng có tính sách lược và chiến lược. Chúng tôi hoàn toàn đồng ý và chỉ bổ sung thêm một số khía cạnh cụ thể, góp phần làm sáng tỏ thêm vai trò, giá trị của văn hóa.
Xã hội càng phát triển, con người càng thức nhận đầy đủ và sâu xa về vai trò và giá trị của văn hóa. Trong quá trình hình thành các cộng đồng dân tộc, cha ông ta đã xác lập những nguyên tắc ứng xử thành văn và bất thành văn giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, con người với tổ tiên, con người với thế giới tâm linh, siêu nhiên. Văn hóa được hình thành, định hình và lưu truyền qua nhiều thế hệ bằng ý thức và vô thức. Tuy nhiên, văn hóa của một dân tộc không tồn tại trong dạng bất biến mà luôn được bổ sung, bồi đắp qua sự tiếp thu những tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác.
Văn hóa tạo dựng và duy trì bản sắc của một dân tộc. Bản sắc văn hóa không chỉ có giá trị tinh thần mà còn có giá trị vật chất. Bản sắc văn hóa càng nổi trội càng có sức đề kháng mạnh mẽ trước nguy cơ bị xâm lăng bởi văn hóa ngoại lai. Trong thời hiện đại, khi các phương tiện truyền thông phát triển mạnh mẽ, xu hướng giao lưu, hội nhập ngày càng sâu rộng, các quốc gia đều có thuận lợi trong việc tiếp nhận tinh hoa văn hóa của nhân loại nhưng cũng phải đối diện với sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai, trong đó có những hiện tượng lai căng, biến tướng.
Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam còn chứng minh rằng: văn hóa là vũ khí kháng cự bền bỉ của dân tộc trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.
Văn hóa vừa là nền tảng vừa là chỉ dấu văn minh của một quốc gia. Trình độ văn hóa bao gồm trình độ học vấn và trình độ ứng xử của con người là chỉ số thước đo trình độ văn minh của một cộng đồng, do vậy, giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc kiến tạo, bồi đắp những chuẩn mực văn hóa cho giới trẻ. Để cho giáo dục hoàn thành được nhiệm vụ to lớn này, Nhà nước cần đầu tư nguồn lực tài chính đủ để xây dựng cơ sở vật chất, trang cấp thiết bị phục vụ việc dạy và học, có chế độ lương bổng và thu nhập ổn định cho giáo viên, từ đó xây dựng môi trường học đường luôn là môi trường mẫu mực về văn hóa.
Văn học, nghệ thuật có vai trò to lớn trong việc chuyển tải những giá trị văn hóa của cộng đồng (tộc người, quốc gia,…). Văn học, nghệ thuật bằng ưu thế đặc trưng của mình sẽ góp phần làm giàu đời sống tâm hồn của con người, bồi dưỡng những nét đẹp nhân văn, nhân ái, cao thượng, lòng yêu nước, thương nòi, tinh thần tương thân, tương ái, dũng cảm, trọng nghĩa, khinh tài; đồng thời giúp con người nhận diện và lên án cái xấu, cái ác. Từ xa xưa, cha ông ta đã dùng văn nghệ dân gian và các sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng, phong tục, tập quán để thư giãn sau những ngày lao động mệt nhọc, đồng thời truyền đạt những bài học luân lý, những kinh nghiệm về lao động, sản xuất và gửi gắm những tình cảm riêng tư thầm kín. Văn học, nghệ thuật từ lâu đã là tấm lụa trắng lưu giữ những nét đẹp văn hóa của một dân tộc, đồng thời đây cũng là nơi truyền đi những thông điệp về đời sống tâm hồn của một quốc gia.
Văn hóa quyết định sự định hình nhân cách của một con người. Nhân cách của con người vừa có tính bẩm sinh vừa được hình thành và phát triển nhờ vào kết quả giáo dục từ gia đình, nhà trường và xã hội. Do vậy, cần kết hợp đồng bộ chủ trương xây dựng các chuẩn mực văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội. Chuẩn văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội đã được định hình trong quá khứ. Trong xã hội hiện đại, cần kế thừa những giá trị truyền thống, đồng thời bổ sung những giá trị mới, phù hợp.
Cần chú trọng bổ sung định hướng các chuẩn văn hóa phù hợp với bối cảnh đương đại và đang được xã hội rất quan tâm: văn hóa đối ngoại, văn hóa kinh doanh, văn hóa khoa học, văn hóa quản lý, văn hóa quyền lực, văn hóa tranh luận, văn hóa phản biện…
Văn hóa không thay thế được luật pháp nhưng văn hóa phát triển sẽ góp phần giảm áp lực cho luật pháp. Văn hóa không trực tiếp tạo ra nhiều của cải nhưng văn hóa giúp kinh tế phát triển bền vững. Đó cũng là lý do vì sao chúng ta luôn nhấn mạnh vai trò quan trọng của văn hóa trong mọi thời đại và càng quan trọng hơn trong “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc.